اقل و اكثر استقلالى در مواردى است كه اگر هم در واقع اكثر واجب باشد ولى اتيان اقلّ به همان اندازه موجب امتثال و مبرئ ذمّه است فى المثل علم اجمالى دارم كه يا صد نماز قضا برعهده دارم و يا يك‌صد و بيست نماز در اينجا اگر صد نماز كه اقلّ است اتيان شود به همان اندازه برائت ذمّه حاصل مىشود خواه اكثر را بياورم يا نه اقل و اكثر ارتباطى در مواردى است كه اگر فى الواقع اكثر واجب باشد آوردن اقلّ كان لم يكن بوده و هيچ اثرى برآن مترتب نيست نه اينكه به همان نسبت مؤثّر باشد از قبيل سوره در نماز كه اگر در واقع نماز با سوره واجب بوده ولى مكلّف بدون آن نماز خوانده گويا هيچ كارى نكرده و امتثالى صورت نگرفته . بحث ما در باب اقل و اكثر ارتباطى است زيرا كه در اقل و اكثر استقلالى از همان ابتدا نسبت به اكثر شك بدوى است و مجراى اصل برائت است و رأى مشهور همين است حال كه مجملا موضوع بحث روشن شد مرحوم شيخ اعظم ره مىفرمايد : دوران امر ميان اقل و اكثر باز گشت مىكند به شك در جزئيت يعنى شك ما در اينكه اقل واجب است يا اكثر برمىگردد به اينكه آيا فلان امر جزء مأمور به است يا خير ؟ فى المثل آيا سوره جزء نماز هست يا نه ؟ آيا قنوت جزء نماز هست يا خير ؟ آيا استعاذه يعنى اعوذ بالله گفتن در ركعت اوّل پيش از شروع به قرائت جزء نماز است هست يا خير ؟ حال شك در جزئيت خود داراى دو بخش است . 1 - گاهى شك ما در جزئيت يا مانعيّت است يعنى احتمال مىدهيم فلان امر جزء باشد و وجودش لازم باشد و يا مانع باشد كه